By Παναγιώτης Ανδρουλιδάκης 
Ένα βίντεο της Άννας Μαρίας Βέλλη ήταν αρκετό για να ανοίξει ξανά μία συζήτηση που, κανονικά, θα έπρεπε να έχουμε αφήσει πίσω μας εδώ και χρόνια. Με αφορμή τα μηνύματα που δέχτηκε στα social media και τις ερωτήσεις για το εάν είναι έγκυος, η ίδια μίλησε ανοιχτά για κάτι που πολλές γυναίκες έχουν βιώσει σε κάποια στιγμή της ζωής τους: την παράξενη πεποίθηση των άλλων ότι το γυναικείο σώμα μπορεί να παρατηρείται, να αξιολογείται και τελικά να σχολιάζεται δημόσια.
“Είτε θα είμαι έγκυος είτε με λέτε χοντρή”, είπε μεταξύ άλλων η Άννα Μαρία Βέλλη, περιγράφοντας με μία φράση πόσο προβληματική μπορεί να γίνει μία ερώτηση που συχνά παρουσιάζεται ως αθώα. Γιατί όταν κοιτάζεις την κοιλιά μιας γυναίκας και τη ρωτάς εάν περιμένει παιδί, έχεις ήδη αποφασίσει ότι παρατήρησες μία αλλαγή στο σώμα της, ότι αυτή η αλλαγή χρειάζεται κάποια εξήγηση και, κυρίως, ότι δικαιούσαι να τη γνωρίζεις.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στην περίπτωση της Άννας Μαρίας Βέλλη είναι η χρονική στιγμή. Όπως εξήγησε η ίδια, αντίστοιχες ερωτήσεις δεν υπήρχαν πριν από τον γάμο της. Ξαφνικά, όμως, μετά τον γάμο, μία ελαφρώς φουσκωμένη κοιλιά ήταν αρκετή για να ενεργοποιήσει ένα από τα πιο παλιά κοινωνικά σενάρια που εξακολουθούν να ακολουθούν τις γυναίκες: παντρεύτηκες, άρα τώρα πρέπει να κάνεις παιδί.
Κι όμως, η ζωή μιας γυναίκας δεν είναι μία προκαθορισμένη διαδρομή με κουτάκια που πρέπει να τσεκάρει με τη σωστή σειρά και στην κατάλληλη ηλικία. Ο γάμος δεν είναι προαναγγελία εγκυμοσύνης. Η μητρότητα δεν αποτελεί υποχρεωτικό επόμενο βήμα. Και κυρίως, καμία γυναίκα δεν οφείλει να εξηγήσει εάν θέλει να αποκτήσει παιδιά, εάν προσπαθεί, εάν δεν μπορεί, εάν δεν θέλει ή εάν απλώς δεν έχει αποφασίσει ακόμη.
Η αθώα ερώτηση που μπορεί να μην είναι καθόλου αθώα
“Κανένας δεν σας έχει δώσει το δικαίωμα να το ρωτάτε”, είπε η Άννα Μαρία Βέλλη. Και ίσως αυτή να είναι η φράση που αξίζει να κρατήσουμε περισσότερο.
Γιατί πίσω από μία ερώτηση περί εγκυμοσύνης μπορεί να βρίσκεται μία πραγματικότητα για την οποία δεν γνωρίζεις απολύτως τίποτα. Μία γυναίκα μπορεί να προσπαθεί να αποκτήσει παιδί. Μπορεί να έχει βιώσει μία απώλεια. Μπορεί να αντιμετωπίζει μία δύσκολη προσωπική κατάσταση. Μπορεί απλώς να μην επιθυμεί να γίνει μητέρα. Ή μπορεί να έχει φάει λίγο περισσότερο, να είναι πρησμένη, να έχει περίοδο ή —και αυτό θα έπρεπε να είναι αρκετό— το σώμα της απλώς να είναι έτσι.
Δεν χρειάζεται να γνωρίζεις τον λόγο για να επιλέξεις να μη σχολιάσεις.
Και κάπου εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο κομμάτι της συζήτησης που άνοιξε η Άννα Μαρία Βέλλη. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, τα συγκεκριμένα μηνύματα είχαν σταλεί από γυναίκες. Δεν είναι μία λεπτομέρεια που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να κατηγορήσουμε τις γυναίκες, αλλά μία αφορμή για να αναρωτηθούμε τι σημαίνει πραγματικά γυναικεία ενδυνάμωση.
Γιατί είναι εύκολο να μιλάμε για sisterhood όταν μία γυναίκα πετυχαίνει κάτι σημαντικό. Να γράφουμε για αυτοπεποίθηση, αποδοχή, body positivity και ελευθερία επιλογών. Η ουσιαστική αλληλεγγύη, όμως, δοκιμάζεται συχνά σε πολύ μικρότερες και πιο καθημερινές στιγμές. Στο αν θα σχολιάσεις τα κιλά της φίλης σου. Στο αν θα ρωτήσεις τη νιόπαντρη συγγενή σου “πότε με το καλό;”. Στο αν θα κοιτάξεις μία γυναίκα που πήρε βάρος και θα αισθανθείς την ανάγκη να της το επισημάνεις. Στο αν θα θεωρήσεις ότι μία γυναίκα που μοιράζεται τη ζωή της στο Instagram σου έχει παραχωρήσει αυτομάτως πρόσβαση σε κάθε προσωπικό κομμάτι της.
Τα social media έχουν δημιουργήσει μία περίεργη ψευδαίσθηση οικειότητας. Βλέπουμε το σπίτι κάποιου, τις διακοπές του, τον γάμο του, τις καθημερινές του στιγμές και σταδιακά αισθανόμαστε ότι τον γνωρίζουμε. Όμως το γεγονός ότι μία γυναίκα επιλέγει να μοιραστεί μία εικόνα από τη ζωή της δεν σημαίνει ότι το σώμα της μετατρέπεται σε ανοιχτό forum σχολίων.
Δες εδώ το βίντεο (30.50)
Η γυναικεία ενδυνάμωση ξεκινά και από τη σιωπή
Μιλάμε συχνά για την ενδυνάμωση σαν να χρειάζεται πάντα μία μεγάλη πράξη. Μερικές φορές, όμως, βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο: σε αυτό που επιλέγεις να μην πεις. Να μη ρωτήσεις μία γυναίκα πότε θα γίνει μητέρα. Να μη σχολιάσεις ότι πάχυνε ή αδυνάτισε. Να μην υποθέσεις εγκυμοσύνη κοιτάζοντας μία κοιλιά. Να μην απαιτήσεις εξηγήσεις για μία προσωπική επιλογή που δεν επηρεάζει τη δική σου ζωή. Να αντισταθείς, τελικά, σε όλα εκείνα που μάθαμε για χρόνια ότι είναι φυσιολογικό να ρωτάμε τις γυναίκες.
Το γυναικείο σώμα δεν είναι δημόσια συζήτηση. Δεν χρειάζεται να είναι επίπεδο για να θεωρείται όμορφο, ούτε χρειάζεται μία εγκυμοσύνη για να “δικαιολογηθεί” όταν δεν είναι. Και η ζωή μιας γυναίκας δεν αποκτά συγκεκριμένη σειρά επειδή παντρεύτηκε ή επειδή έφτασε σε μία συγκεκριμένη ηλικία. Ίσως αυτό να είναι και το πιο ουσιαστικό μήνυμα που μπορούμε να κρατήσουμε από την αντίδραση της Άννας Μαρίας Βέλλη. Ότι η γυναικεία ενδυνάμωση δεν αφορά μόνο το δικαίωμα μιας γυναίκας να κάνει τις επιλογές της. Αφορά και τη δική μας υποχρέωση να της αφήνουμε τον χώρο να τις κάνει χωρίς να απαιτούμε εξηγήσεις.
Και αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για γυναίκες που στηρίζουν γυναίκες, μπορούμε να ξεκινήσουμε από κάτι πολύ απλό: να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε το σώμα, τη μήτρα και τις προσωπικές επιλογές της άλλης σαν να μας ανήκει ένα μικρό κομμάτι τους.