By Παναγιώτης Ανδρουλιδάκης 
Ηχηρό καμπανάκι για την κατάσταση της παγκόσμιας βιοποικιλότητας εκπέμπει η νέα έκθεση «Ζωντανός Πλανήτης 2026» (Living Planet Report) του WWF, σύμφωνα με την οποία το μέσο μέγεθος των παρακολουθούμενων πληθυσμών άγριας ζωής μειώθηκε κατά 73% από το 1970 έως το 2022. Παρά τη δραματική υποχώρηση, η έκθεση καταγράφει και σημαντικές επιτυχίες στην προστασία της φύσης, επιβεβαιώνοντας ότι οι στοχευμένες και συντονισμένες παρεμβάσεις μπορούν να ανατρέψουν την αρνητική πορεία.
Η 16η έκδοση της έκθεσης, η οποία εκπονήθηκε σε συνεργασία με τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου, βασίζεται στην παρακολούθηση 35.803 πληθυσμών από 5.790 είδη άγριας ζωής. Τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι τα οικοσυστήματα γλυκού νερού έχουν υποστεί το μεγαλύτερο πλήγμα, με τη μείωση να φτάνει το 85%. Ακολουθούν τα χερσαία οικοσυστήματα με 69% και τα θαλάσσια με 59%.
Ως βασικοί παράγοντες της υποβάθμισης καταγράφονται η καταστροφή και αλλοίωση των φυσικών οικοτόπων, η υπερεκμετάλλευση των φυσικών πόρων, η κλιματική αλλαγή, η ρύπανση και η εξάπλωση ξενικών ειδών.
Τα είδη που καταφέρνουν να ανακάμψουν
Παρά τη συνολικά ανησυχητική εικόνα, η έκθεση αναδεικνύει και θετικές εξελίξεις, καθώς περίπου οι μισοί πληθυσμοί που βρίσκονται υπό παρακολούθηση παραμένουν σταθεροί ή εμφανίζουν αυξητική τάση.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση των τίγρεων, ο παγκόσμιος πληθυσμός των οποίων αυξήθηκε κατά περίπου 70% από το 2010 έως το 2025, χάρη στις συντονισμένες δράσεις προστασίας. Ανάκαμψη καταγράφεται επίσης στους πληθυσμούς του ερυθρού τόνου στον Ατλαντικό και τον Ειρηνικό, ενώ θετικά είναι τα στοιχεία για τους ελέφαντες σε περιοχές της νότιας Αφρικής.
Ξεχωριστή θέση στα παραδείγματα επιτυχίας έχει η πράσινη θαλάσσια χελώνα, η οποία το 2025 κατατάχθηκε στην κατηγορία «Χαμηλού Κινδύνου», έπειτα από πέντε δεκαετίες συστηματικών προσπαθειών για την προστασία της.
Θετικά μηνύματα και από την Ελλάδα
Σημαντικές ενδείξεις ανάκαμψης καταγράφονται και στη χώρα μας. Οι φωλιές της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta παρουσιάζουν σταθερή αύξηση σε σημαντικές περιοχές ωοτοκίας, όπως ο Κυπαρισσιακός Κόλπος και ο Κόλπος του Λαγανά στη Ζάκυνθο.
Παράλληλα, η ανάκαμψη του ερυθρού τόνου στη Μεσόγειο αποδίδεται στην εφαρμογή αποτελεσματικότερων κανόνων διαχείρισης της αλιείας, αναδεικνύοντας τη σημασία της συστηματικής περιβαλλοντικής πολιτικής.
Οι αλλαγές που απαιτούνται για την προστασία της φύσης
Το WWF υπογραμμίζει ότι η αντιστροφή της απώλειας της βιοποικιλότητας δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσα από την προστασία μεμονωμένων ειδών. Απαιτείται συνολικός μετασχηματισμός τριών κρίσιμων συστημάτων: του αγροδιατροφικού, του ενεργειακού και του χρηματοπιστωτικού.
Στις αναγκαίες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται η υιοθέτηση βιώσιμων μεθόδων παραγωγής τροφίμων, η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρές μορφές ενέργειας και ο περιορισμός της χρηματοδότησης δραστηριοτήτων που προκαλούν καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι διεθνείς δεσμεύσεις για την προστασία της βιοποικιλότητας έως το 2030, με τις διασκέψεις COP17 και COP31 να θεωρούνται κομβικές για την ενίσχυση της παγκόσμιας περιβαλλοντικής δράσης.
Όπως επισημαίνει η Παναγιώτα Μαραγκού, επικεφαλής προγραμμάτων προστασίας περιβάλλοντος του WWF Ελλάς, η ανάκαμψη εμβληματικών ειδών αποδεικνύει ότι η αλλαγή είναι εφικτή, όταν υπάρχουν μακροχρόνιες, στοχευμένες και συλλογικές παρεμβάσεις.
Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι, παρά τη συνεχιζόμενη υποχώρηση της βιοποικιλότητας, η αποκατάσταση της φύσης παραμένει δυνατή. Προϋπόθεση, ωστόσο, είναι η επιτάχυνση των αναγκαίων αλλαγών από κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και κοινωνίες, πριν οι πιέσεις στα οικοσυστήματα καταστούν ακόμη πιο δύσκολα αναστρέψιμες.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ