By Παναγιώτης Ανδρουλιδάκης 
Η Ιθάκη επιχειρεί να ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο στην τουριστική της ανάπτυξη, επενδύοντας στην επιμήκυνση της σεζόν, στις υποδομές και σε μορφές τουρισμού που μπορούν να φέρουν επισκέπτες ακόμη και πέρα από τους μήνες αιχμής.
Το νησί του Οδυσσέα δεν επιδιώκει, όπως επισημαίνουν οι άνθρωποι του τόπου, τη μαζική τουριστική ανάπτυξη. Αντίθετα, στόχος είναι να αξιοποιηθεί η αυξανόμενη ζήτηση με τρόπο που θα διατηρεί την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της Ιθάκης και παράλληλα θα ενισχύει την τοπική οικονομία.
«Δεν θέλουμε υπερτουρισμό», είναι το μήνυμα του δημάρχου Ιθάκης Διονύση Στανίτσα, ο οποίος θέτει ως βασική προτεραιότητα όχι την αύξηση των αφίξεων ως αυτοσκοπό, αλλά την καλύτερη διαχείριση της τουριστικής κίνησης και την ενίσχυση της περιόδου πέρα από το καλοκαίρι.
Η Ιθάκη δεν διαθέτει μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες και στηρίζεται κυρίως σε μικρότερες επιχειρήσεις φιλοξενίας. Η διατήρηση αυτής της κλίμακας θεωρείται σημαντικό στοιχείο της ταυτότητας του προορισμού.
Περισσότεροι επισκέπτες την άνοιξη και το φθινόπωρο
Η προσπάθεια για μεγαλύτερη τουριστική περίοδο έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει. Οι μήνες Μάιος, Ιούνιος, Σεπτέμβριος και Οκτώβριος αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, καθώς αυξάνονται οι οργανωμένες ομάδες και οι ταξιδιώτες που επιλέγουν το νησί για δραστηριότητες στη φύση.
Όπως αναφέρει ο ξενοδόχος και πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Ιθάκης Στέφανος Φιαμπόλης, αυξημένη είναι η παρουσία επισκεπτών από χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, με περιπατητές, ποδηλάτες και ομάδες κωπηλατών να αποτελούν ένα ολοένα σημαντικότερο κομμάτι της τουριστικής κίνησης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ομάδες κωπηλασίας, οι οποίες συχνά συνδυάζουν την Ιθάκη με την Κεφαλονιά και τη Ζάκυνθο, παραμένοντας στο νησί για τρεις ή τέσσερις ημέρες. Πρόκειται για ένα μοντέλο τουρισμού που βασίζεται περισσότερο στην εμπειρία και λιγότερο στην παραδοσιακή καλοκαιρινή διαμονή.
Παράλληλα, οι επαγγελματίες του τουρισμού μεταφέρουν εικόνα αυξημένης ζήτησης για την επόμενη χρονιά, ενώ υπάρχουν περιπτώσεις καταλυμάτων που καταγράφουν ακόμη και πλήρη πληρότητα μέσα στην τρέχουσα περίοδο.
Νέα έργα στο Βαθύ
Σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό για την επόμενη ημέρα της Ιθάκης έχουν οι υποδομές. Όπως επισημαίνει ο πρόεδρος της Επιτροπής Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής του Δήμου Ιθάκης Κωνσταντίνος Καραβίας, το νησί μπορεί να διαχειριστεί την αυξημένη τουριστική κίνηση, ενώ παράλληλα προχωρούν παρεμβάσεις που αναμένεται να ενισχύσουν τις δυνατότητές του.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το λιμάνι στο Βαθύ. Με την επιβατική και εμπορική κίνηση να έχει μεταφερθεί στον Πίσω Αετό και τις Φρίκες να εξυπηρετούν τη σύνδεση με τη Λευκάδα, το Βαθύ λειτουργεί πλέον κυρίως ως τουριστικός λιμένας και φυσικό καταφύγιο για σκάφη.
Σε συνεργασία με το υπουργείο Ναυτιλίας σχεδιάζεται η αναβάθμιση και επέκταση του λιμανιού, καθώς και η συνολική ανάπλαση του παραλιακού μετώπου. Η παρέμβαση αναμένεται να βελτιώσει σημαντικά την υποδοχή σκαφών αναψυχής και επισκεπτών και να αλλάξει την εικόνα της πρωτεύουσας του νησιού.
52 χιλιόμετρα μονοπατιών
Ο περιπατητικός τουρισμός αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία με τα οποία η Ιθάκη επιχειρεί να προσελκύσει επισκέπτες εκτός καλοκαιριού.
Στο νησί έχουν πιστοποιηθεί και σηματοδοτηθεί 52 χιλιόμετρα μονοπατιών, τα οποία περιλαμβάνουν 14 διαδρομές στη βόρεια και τη νότια Ιθάκη. Οι διαδρομές συνδέουν οικισμούς και σημεία ενδιαφέροντος και δίνουν τη δυνατότητα στους επισκέπτες να γνωρίσουν το φυσικό και ιστορικό τοπίο του νησιού.
Οι διαδρομές είναι διαθέσιμες και μέσω δωρεάν εφαρμογής, με πληροφορίες για τα χαρακτηριστικά και τον βαθμό δυσκολίας κάθε διαδρομής.
Το ενδιαφέρον στρέφεται σε αγορές όπως η Βρετανία, η Σκανδιναβία, η Ιταλία, η Ρουμανία και οι ΗΠΑ, με ταξιδιώτες που αναζητούν φύση, δραστηριότητες και πιο αυθεντικές εμπειρίες.
Αντίστοιχα, ο θαλάσσιος τουρισμός μπορεί να ξεκινήσει από τον Απρίλιο και να συνεχιστεί μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου ή και τις αρχές Οκτωβρίου, δημιουργώντας ένα ακόμη σημαντικό παράθυρο για την επιμήκυνση της σεζόν.
Τουρισμός με επίκεντρο την τοπική παραγωγή
Η τουριστική εμπειρία συνδέεται σταδιακά και με την παραγωγική ταυτότητα της Ιθάκης. Τοπικά προϊόντα, όπως το ελαιόλαδο, τα τυριά και το κρασί, αποκτούν μεγαλύτερη θέση στην εμπειρία του επισκέπτη.
Παράλληλα, παραγωγικές εγκαταστάσεις ανοίγουν τις πόρτες τους στο κοινό. Ένα παλιό ελαιοτριβείο έχει μετατραπεί σε επισκέψιμο χώρο, ενώ και το τυροκομείο υποδέχεται επισκέπτες, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να γνωρίσουν από κοντά την τοπική παραγωγή.
Με αυτόν τον τρόπο, ο τουρισμός συνδέεται περισσότερο με την καθημερινότητα και την οικονομία του νησιού και όχι μόνο με τη διαμονή και την παραλία.
Υποδομές και για τους μόνιμους κατοίκους
Η ανάπτυξη του τουρισμού, ωστόσο, δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τις ανάγκες των ανθρώπων που ζουν μόνιμα στην Ιθάκη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αξιοποίηση του πρώην Οικοτροφείου Ιθάκης. Το έργο, ύψους 4,5 εκατ. ευρώ, προβλέπει την επισκευή και αναβάθμιση του κτιρίου και τη δημιουργία νέων χρήσεων.
Μεταξύ άλλων, σχεδιάζονται χώροι φιλοξενίας για εργαζόμενους και υπαλλήλους που υπηρετούν στο νησί, αντιμετωπίζοντας ένα από τα βασικά προβλήματα των μικρών νησιωτικών περιοχών: την έλλειψη διαθέσιμης στέγης για εποχικούς και μόνιμους εργαζόμενους.
Παράλληλα, προβλέπονται χώροι για πολιτιστικές και συνεδριακές δραστηριότητες, καθώς και ανοιχτό κηποθέατρο. Η αξιοποίηση του κτιρίου εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό που επιχειρεί να συνδυάσει τις ανάγκες της τοπικής κοινωνίας με την τουριστική και πολιτιστική ανάπτυξη.
Ο Οδυσσέας ως διεθνής «γέφυρα»
Η μυθολογία παραμένει το ισχυρότερο διεθνές σημείο αναφοράς της Ιθάκης. Το όνομα του Οδυσσέα λειτουργεί ως διαχρονικός σύνδεσμος του νησιού με ένα παγκόσμιο κοινό, ενώ η πρόσφατη κινηματογραφική παραγωγή για τον ήρωα αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω το ενδιαφέρον.
Σύμφωνα με τον κ. Καραβία, ήδη υπάρχουν επισκέπτες από γειτονικά νησιά που αναφέρουν ότι παρακολούθησαν την ταινία και στη συνέχεια επέλεξαν να επισκεφθούν την Ιθάκη. Η εκτίμηση είναι ότι το ενδιαφέρον αυτό μπορεί να αποτυπωθεί ακόμη περισσότερο στην επόμενη τουριστική περίοδο.
Παράλληλα, πολιτιστικές διοργανώσεις, όπως η έκθεση φωτογραφίας «Return to Ithaca» και το θεατρικό φεστιβάλ που πραγματοποιείται μετά τα μέσα Σεπτεμβρίου, δημιουργούν πρόσθετους λόγους για ένα ταξίδι στο νησί εκτός της παραδοσιακής περιόδου αιχμής.
Η Ιθάκη επιχειρεί έτσι να διαμορφώσει ένα διαφορετικό μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης. Ένα μοντέλο που δεν στηρίζεται αποκλειστικά στις καλοκαιρινές αφίξεις, αλλά στη φύση, τον πολιτισμό, τη θάλασσα, την τοπική παραγωγή και την αυθεντικότητα.
Το μεγάλο στοίχημα για το νησί του Οδυσσέα είναι να αυξήσει τη διάρκεια και την ποιότητα της τουριστικής δραστηριότητας χωρίς να αλλοιώσει εκείνα τα χαρακτηριστικά που το κάνουν ξεχωριστό: την κλίμακα, τον ήρεμο ρυθμό και την αίσθηση ενός τόπου που παραμένει μακριά από τη λογική του μαζικού τουρισμού.