By Παναγιώτης Ανδρουλιδάκης 
Μια νέα μελέτη, στην οποία συμμετείχαν επιστήμονες από κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, μεταξύ των οποίων το Harvard Medical School, το Stanford University και το Broad Institute, φέρνει νέα δεδομένα για τη σχέση της τεχνητής νοημοσύνης με την ανάπτυξη φαρμάκων κατά της γήρανσης.
Η έρευνα εξέτασε ένα νέο φάρμακο που σχεδιάστηκε με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης και αναπτύσσεται για τη θεραπεία της ιδιοπαθούς πνευμονικής ίνωσης (IPF), μιας σοβαρής νόσου που προκαλεί προοδευτική ουλοποίηση των πνευμόνων, δηλαδή ο φυσιολογικός, ελαστικός ιστός του πνεύμονα καταστρέφεται.
Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν δείγματα αίματος από ασθενείς που είχαν συμμετάσχει σε κλινική μελέτη Φάσης IIa και ανέλυσαν χιλιάδες πρωτεΐνες. Στόχος ήταν να διαπιστώσουν εάν το φάρμακο επηρεάζει όχι μόνο την ασθένεια, αλλά και τη βιολογική ηλικία των ασθενών.
Για να υπολογίσουν τη βιολογική ηλικία, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν έξι διαφορετικά και ανεξάρτητα μοντέλα που βασίζονται στις πρωτεΐνες του αίματος. Τα μοντέλα αυτά λειτουργούν σαν “βιολογικά ρολόγια”: εξετάζουν τα επίπεδα συγκεκριμένων πρωτεϊνών και εκτιμούν πόσο “γερασμένος” είναι βιολογικά ένας οργανισμός, ανεξάρτητα από την πραγματική ηλικία του.
Το σημαντικό εύρημα ήταν ότι και τα έξι μοντέλα έδειξαν την ίδια τάση: οι ασθενείς που έλαβαν το φάρμακο (με την ονομασία rentosertib) παρουσίασαν μείωση της εκτιμώμενης βιολογικής ηλικίας σε σύγκριση με όσους έλαβαν placebo.
Η μεγαλύτερη επίδραση παρατηρήθηκε την τέταρτη εβδομάδα στους ασθενείς που έλαβαν 30 mg δύο φορές την ημέρα. Ανάλογα με το μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε, η εκτιμώμενη “επιστροφή” της βιολογικής ηλικίας έφτασε περίπου τα 3 έως 4 χρόνια, ενώ ένα από τα μοντέλα έδειξε ακόμη και μεγαλύτερη μεταβολή, έως περίπου 6 χρόνια.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι πρόκειται για εκτίμηση βιολογικής ηλικίας μέσω βιοδεικτών και όχι για απόδειξη ότι οι ασθενείς έγιναν κυριολεκτικά νεότεροι. Τα ευρήματα για τη βιολογική ηλικία συνοδεύτηκαν και από ενδείξεις βελτίωσης της πνευμονικής λειτουργίας.
Τι λένε οι επιστήμονες
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης είναι ότι οι ερευνητές θεωρούν πως η επίδραση του φαρμάκου στη βιολογική γήρανση δεν εξηγείται αποκλειστικά από τη βελτίωση της πνευμονικής νόσου.
Συγκεκριμένα, η δόση που συνδέθηκε με τη μεγαλύτερη βελτίωση της λειτουργίας των πνευμόνων δεν ήταν η ίδια με εκείνη που έδωσε το ισχυρότερο σήμα αντιστροφής της βιολογικής ηλικίας. Αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το φάρμακο να έχει μια ευρύτερη δράση στους μηχανισμούς της γήρανσης.
Μέχρι σήμερα, αρκετές μελέτες για την επιβράδυνση της γήρανσης έχουν εξετάσει ήδη υπάρχοντα φάρμακα. Η προσέγγιση της παρασκευάστριας εταιρείας είναι διαφορετική: η εταιρεία υποστηρίζει ότι σχεδίασε εξαρχής ένα νέο φάρμακο έχοντας στο επίκεντρο τόσο τη συγκεκριμένη ασθένεια όσο και τους βιολογικούς μηχανισμούς της γήρανσης.
Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Biotechnology, παρουσιάζεται ως η πρώτη κλινική αξιολόγηση ενός υποψήφιου φαρμάκου που συνδυάζει στόχο που εντοπίστηκε με AI και μόριο που σχεδιάστηκε με AI, με παράλληλη αξιολόγηση δεικτών βιολογικής γήρανσης.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση θα μπορούσε στο μέλλον να χρησιμοποιείται και σε άλλες κλινικές δοκιμές: εκτός από το να εξετάζεται εάν ένα φάρμακο αντιμετωπίζει μια συγκεκριμένη ασθένεια, θα μπορούσαν να καταγράφονται παράλληλα και δείκτες που δείχνουν εάν επηρεάζει τη διαδικασία της γήρανσης.