By Παναγιώτης Ανδρουλιδάκης 
Στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες του 20ού και του 21ου αιώνα έφυγε από τη ζωή. Η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ πέθανε σε ηλικία 96 ετών στο Balmoral της Σκωτίας, κλείνοντας ένα κεφάλαιο 70 ετών για τη βρετανική μοναρχία. Η ανακοίνωση του θανάτου της προκάλεσε παγκόσμια συγκίνηση, ενώ εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν τις ημέρες πένθους και την κηδεία που ακολούθησε. Πέρα όμως από το στέμμα, τις τελετές και την εικόνα της βασιλικής οικογένειας, η Ελισάβετ υπήρξε μάρτυρας μιας εντυπωσιακής ιστορικής περιόδου. Από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την αποαποικιοποίηση μέχρι την εμφάνιση του διαδικτύου, το Brexit και την πανδημία, η ζωή της εξελίχθηκε παράλληλα με έναν κόσμο που άλλαξε ριζικά. Τέσσερα χρόνια μετά τον θάνατό της, θυμόμαστε 10 λόγους για τους οποίους η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ έμεινε στην ιστορία.
1. Είχε τη μεγαλύτερη βασιλεία στην ιστορία της Βρετανίας
Η Ελισάβετ ανέβηκε στον θρόνο στις 6 Φεβρουαρίου 1952, μετά τον θάνατο του πατέρα της, βασιλιά Γεωργίου ΣΤ΄. Ήταν μόλις 25 ετών. Παρέμεινε μονάρχης για 70 χρόνια και 214 ημέρες, ξεπερνώντας το 2015 το προηγούμενο βρετανικό ρεκόρ της προ-προγιαγιάς της, βασίλισσας Βικτωρίας.
2. Γνώρισε 15 Βρετανούς πρωθυπουργούς
Η πρώτη ήταν ο Winston Churchill και η τελευταία η Liz Truss, την οποία η βασίλισσα υποδέχθηκε στο Balmoral μόλις δύο ημέρες πριν από τον θάνατό της. Ανάμεσά τους βρίσκονταν πολιτικές προσωπικότητες όπως η Margaret Thatcher, ο Tony Blair, ο David Cameron και ο Boris Johnson. Η ίδια, ως συνταγματική μονάρχης, παρέμενε δημοσίως πολιτικά ουδέτερη.
3. Υπηρέτησε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Πριν γίνει βασίλισσα, η τότε πριγκίπισσα Ελισάβετ εντάχθηκε το 1945 στην Auxiliary Territorial Service, όπου εκπαιδεύτηκε ως οδηγός και μηχανικός. Ήταν η πρώτη γυναίκα μέλος της βρετανικής βασιλικής οικογένειας που υπηρέτησε ως ενεργό μέλος των Ενόπλων Δυνάμεων.
4. Έγινε βασίλισσα σε έναν κόσμο εντελώς διαφορετικό από τον σημερινό
Όταν ανέβηκε στον θρόνο, ο Joseph Stalin βρισκόταν ακόμη στην εξουσία στη Σοβιετική Ένωση, η τηλεόραση βρισκόταν στα πρώτα της βήματα και η Βρετανική Αυτοκρατορία περνούσε μία περίοδο τεράστιου μετασχηματισμού. Μέχρι τον θάνατό της, η Ελισάβετ είχε δει την άφιξη του ανθρώπου στη Σελήνη, την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, την ψηφιακή επανάσταση και την πανδημία της Covid-19.
5. Έκανε την πρώτη τηλεοπτική χριστουγεννιάτικη ομιλία μονάρχη
Το 1957, η Ελισάβετ πραγματοποίησε για πρώτη φορά τη χριστουγεννιάτικη ομιλία της μέσω τηλεόρασης. Η κίνηση συμβόλιζε την προσπάθειά της να φέρει τη μοναρχία πιο κοντά στο κοινό και να προσαρμόσει έναν θεσμό αιώνων στα νέα μέσα επικοινωνίας.
6. Τα χαρακτηριστικά χρώματα έγιναν μέρος της εικόνας της
Κίτρινο, φούξια, πράσινο, μπλε, μοβ: οι μονόχρωμες εμφανίσεις της έγιναν ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα στοιχεία του προσωπικού της στιλ. Η επιλογή των έντονων χρωμάτων είχε και πρακτική διάσταση, αφού τη βοηθούσε να ξεχωρίζει μέσα σε μεγάλα πλήθη. Τα καπέλα, οι Launer τσάντες και οι χαρακτηριστικές καρφίτσες ολοκλήρωναν μία αισθητική που παρέμεινε αξιοσημείωτα συνεπής επί δεκαετίες.
7. Έζησε από κοντά τη μετάβαση από την αυτοκρατορία στην Commonwealth
Η βασιλεία της συνέπεσε με την ανεξαρτητοποίηση πολλών πρώην βρετανικών αποικιών και τη μεταμόρφωση της σχέσης της Βρετανίας με αυτές. Η Ελισάβετ έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα στην Commonwealth, πραγματοποιώντας πολυάριθμα ταξίδια και επισκέψεις κατά τη διάρκεια της βασιλείας της. Η ιστορική κληρονομιά της βρετανικής αποικιοκρατίας, βέβαια, εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης.
8. Αντιμετώπισε μερικές από τις μεγαλύτερες κρίσεις της σύγχρονης μοναρχίας
Η βασιλική οικογένεια δεν έμεινε μακριά από σκάνδαλα και κρίσεις. Τα διαζύγια των παιδιών της, ο θάνατος της πριγκίπισσας Diana το 1997, η υπόθεση του πρίγκιπα Andrew και αργότερα η αποχώρηση του Harry και της Meghan από τα καθήκοντά τους δοκίμασαν επανειλημμένα την εικόνα του θεσμού. Ιδιαίτερα μετά τον θάνατο της Diana, η αρχική στάση του Παλατιού προκάλεσε έντονη δημόσια κριτική, δείχνοντας πόσο δύσκολη μπορούσε να γίνει η ισορροπία ανάμεσα στην παράδοση και στις μεταβαλλόμενες απαιτήσεις της κοινωνίας.
9. Έγινε pop culture icon χωρίς να εγκαταλείψει τον θεσμικό της ρόλο
Από πορτρέτα του Andy Warhol μέχρι το The Crown, η εικόνα της ξεπέρασε προ πολλού τα όρια της βρετανικής μοναρχίας. Μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές ήρθε το 2012, όταν συμμετείχε μαζί με τον Daniel Craig ως James Bond στο βίντεο της τελετής έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Λονδίνου. Δέκα χρόνια αργότερα, στο Platinum Jubilee, εμφανίστηκε σε ένα ιδιαίτερα δημοφιλές βίντεο μαζί με τον Paddington Bear, αποκαλύπτοντας μάλιστα το περίφημο marmalade sandwich που “έκρυβε” στην τσάντα της.
10. Έκανε τη συνέπεια βασικό χαρακτηριστικό της βασιλείας της
Ίσως η μεγαλύτερη παρακαταθήκη της να μην βρίσκεται σε μία συγκεκριμένη στιγμή. Η Ελισάβετ πέρασε επτά δεκαετίες παρουσιάζοντας σχεδόν αμετάβλητη δημόσια εικόνα: ψυχραιμία, καθήκον, διακριτικότητα και αυστηρή προσήλωση στον θεσμικό της ρόλο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η βασιλεία της βρίσκεται πέρα από την κριτική. Η μοναρχία, η αποικιοκρατική κληρονομιά της Βρετανίας και ο τρόπος με τον οποίο το Παλάτι αντιμετώπισε ορισμένες οικογενειακές και δημόσιες κρίσεις εξακολουθούν να συζητούνται. Ωστόσο, είναι δύσκολο να αμφισβητήσει κανείς την ιστορική έκταση της παρουσίας της.
11. Η στέψη της άλλαξε τη σχέση της μοναρχίας με την τηλεόραση
Η στέψη της Ελισάβετ Β΄ στο Westminster Abbey στις 2 Ιουνίου 1953 μεταδόθηκε τηλεοπτικά, παρά τις αρχικές επιφυλάξεις που υπήρχαν για την παρουσία καμερών σε μία τόσο επίσημη τελετή. Εκατομμύρια άνθρωποι την παρακολούθησαν και η μετάδοση θεωρείται ορόσημο στην ιστορία της βρετανικής τηλεόρασης. Για πρώτη φορά, η μεγαλοπρέπεια μιας βασιλικής στέψης έμπαινε στα σπίτια του κοινού.
12. Δεν γεννήθηκε γνωρίζοντας ότι θα γίνει βασίλισσα
Όταν γεννήθηκε στις 21 Απριλίου 1926, η Ελισάβετ δεν προοριζόταν αρχικά να γίνει μονάρχης. Η πορεία της άλλαξε δραματικά το 1936, όταν ο θείος της, Edward VIII, παραιτήθηκε από τον θρόνο για να παντρευτεί τη Wallis Simpson. Ο πατέρας της έγινε βασιλιάς Γεώργιος ΣΤ΄ και η δεκάχρονη τότε Ελισάβετ βρέθηκε ξαφνικά πρώτη στη σειρά διαδοχής.
13. Ο γάμος της με τον πρίγκιπα Φίλιππο διήρκεσε περισσότερο από 73 χρόνια
Η Ελισάβετ παντρεύτηκε τον Philip Mountbatten στις 20 Νοεμβρίου 1947 στο Westminster Abbey. Έμειναν παντρεμένοι μέχρι τον θάνατό του, στις 9 Απριλίου 2021, σε ηλικία 99 ετών. Ο γάμος τους διήρκεσε περισσότερο από επτά δεκαετίες, καθιστώντας την Ελισάβετ την πρώτη Βρετανίδα μονάρχη που γιόρτασε πλατινένια επέτειο γάμου.
14. Τα corgis έγιναν σχεδόν τόσο διάσημα όσο εκείνη
Η αγάπη της για τα corgis ξεκίνησε από την παιδική της ηλικία. Στα 18α γενέθλιά της απέκτησε τη Susan, από την οποία προήλθαν πολλές γενιές των σκύλων που έζησαν αργότερα μαζί της. Με τα χρόνια, τα corgis έγιναν αναπόσπαστο κομμάτι της δημόσιας εικόνας της και ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της προσωπικής της ζωής.
15. Έστειλε το πρώτο βασιλικό email πολύ πριν από την εποχή των social media
Η σχέση της με την τεχνολογία ήταν πιο ενδιαφέρουσα από όσο θα περίμενε κανείς. Το 1976 έστειλε email κατά τη διάρκεια επίσκεψής της σε ερευνητικό κέντρο στη Βρετανία, δεκαετίες πριν το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας. Αργότερα, η μοναρχία απέκτησε website και παρουσία στα social media, καθώς ο θεσμός προσπαθούσε να ακολουθεί τις νέες μορφές επικοινωνίας.
16. Έζησε 14 αμερικανικές προεδρίες
Από τον Harry Truman μέχρι τον Joe Biden, η ζωή της Ελισάβετ ως μονάρχη κάλυψε μία εντυπωσιακή περίοδο της αμερικανικής πολιτικής ιστορίας. Κατά τη διάρκεια της βασιλείας της συνάντησε 13 από τους 14 προέδρους των ΗΠΑ που υπηρέτησαν εκείνη την περίοδο, με μοναδική εξαίρεση τον Lyndon B. Johnson.
17. Η χειραψία της με τον Martin McGuinness έγινε ιστορική
Το 2012, η βασίλισσα αντάλλαξε χειραψία στο Belfast με τον Martin McGuinness, πρώην διοικητή του IRA και τότε αναπληρωτή πρωθυπουργό της Βόρειας Ιρλανδίας. Η στιγμή είχε τεράστιο συμβολικό βάρος λόγω της μακράς και αιματηρής ιστορίας των Troubles και θεωρήθηκε σημαντική εικόνα της διαδικασίας συμφιλίωσης.
18. Έγινε η πρώτη Βρετανίδα μονάρχης που επισκέφθηκε την Ιρλανδία μετά από έναν αιώνα
Η κρατική επίσκεψή της στη Δημοκρατία της Ιρλανδίας το 2011 ήταν ιστορική. Ήταν η πρώτη επίσκεψη Βρετανού μονάρχη στην ανεξάρτητη Ιρλανδία και η πρώτη από το ταξίδι του Γεωργίου Ε΄ το 1911, όταν ολόκληρη η Ιρλανδία βρισκόταν ακόμη υπό βρετανική κυριαρχία. Η Ελισάβετ άνοιξε μάλιστα την ομιλία της στα ιρλανδικά, μία κίνηση με ιδιαίτερο συμβολισμό για τις σχέσεις των δύο χωρών.
19. Το μήνυμά της στην πανδημία θύμισε μία άλλη εποχή της ζωής της
Τον Απρίλιο του 2020, όταν ο Covid-19 είχε προκαλέσει πρωτοφανή αβεβαιότητα, η βασίλισσα απηύθυνε ένα σπάνιο έκτακτο τηλεοπτικό μήνυμα. Έκλεισε χρησιμοποιώντας τη φράση “We will meet again”, παραπέμποντας στο διάσημο τραγούδι της Vera Lynn που είχε συνδεθεί με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για μία μονάρχη που είχε ζήσει και τις δύο κρίσεις, η αναφορά είχε ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα.
20. Μέχρι τις τελευταίες ημέρες της ζωής της παρέμεινε στον θεσμικό της ρόλο
Μία από τις τελευταίες δημόσιες φωτογραφίες της τραβήχτηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 2022 στο Balmoral. Παρά την εμφανή ευθραυστότητά της, η 96χρονη βασίλισσα υποδέχθηκε τη Liz Truss και της ζήτησε επισήμως να σχηματίσει κυβέρνηση. Δύο ημέρες αργότερα πέθανε. Η εικόνα αυτή έμελλε να λειτουργήσει σχεδόν ως επίλογος ολόκληρης της βασιλείας της: μία γυναίκα που σε ηλικία 25 ετών είχε δεσμευτεί να αφιερώσει τη ζωή της στα καθήκοντά της και εξακολουθούσε να τα ασκεί περισσότερα από 70 χρόνια αργότερα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η βασιλεία της βρίσκεται πέρα από την κριτική. Η μοναρχία, η αποικιοκρατική κληρονομιά της Βρετανίας και ο τρόπος με τον οποίο το Παλάτι αντιμετώπισε ορισμένες οικογενειακές και δημόσιες κρίσεις εξακολουθούν να συζητούνται. Ωστόσο, είναι δύσκολο να αμφισβητήσει κανείς την ιστορική έκταση της παρουσίας της.
Όταν η Ελισάβετ Β΄ πέθανε στις 8 Σεπτεμβρίου 2022, για τη συντριπτική πλειονότητα των Βρετανών ήταν η μοναδική μονάρχης που είχαν γνωρίσει. Είχε ξεκινήσει τη βασιλεία της στην εποχή του Churchill και την ολοκλήρωσε στην εποχή του TikTok. Και ίσως αυτή η απίστευτη απόσταση ανάμεσα στους δύο κόσμους εξηγεί καλύτερα από οτιδήποτε άλλο γιατί η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄ κατέκτησε μία τόσο ξεχωριστή θέση στην ιστορία.